Achttiende hoofdstuk: Szczegoly dotyczace trudnosci i przeszkod napotkanych przez Havelaar.

Negentiende hoofdstuk: Koncowe refleksje Havelaar o jego misji i zyciu na Jawie.

Twintigste hoofdstuk: Epilog, podsumowanie pracy Havelaar.

Aanteekeningen en ophelderingen by de uitgaaf van 1875 (herzien gewyzigd en aangevuld in 1881): Przypisy i wyjasnienia do wydania z 1875 roku, zrewidowane, poprawione i uzupelnione w 1881 roku.

Roznice miedzy jezykiem holenderskim z okresu "Max Havelaar" a wspolczesnym jezykiem holenderskim

W trakcie lektury "Max Havelaar" warto zwrocic uwage na istotne roznice jezykowe miedzy jezykiem holenderskim z XIX wieku a wspolczesnym holenderskim. Ponizej przedstawiamy najwazniejsze zmiany, ktore pomoga lepiej zrozumiec tekst i jego kontekst.

Ortografia: W XIX wieku czesto uzywano liter 'y' i 'y', ktore wspolczesnie zastapiono literami 'ij'. Na przyklad "mynheer" (pan) pisano z litera 'y', a dzis pisze sie "mijnheer". Podobnie, "goeijen" (dobry) obecnie zapisuje sie jako "goede".

Zaimek osobowy: Zaimek "gy" uzywany w tamtym okresie zostal zastapiony przez wspolczesne "jij" lub "je". Przyklad z "Max Havelaar": "Hebt gy plannen voor heden?" (Czy masz plany na dzisiaj?) obecnie brzmi "Heb jij plannen voor vandaag?".

Gramatyka: Struktury gramatyczne byly bardziej zlozone. Na przyklad zdanie "Ik wens u een vruchtbaren dag toe." (Zycze ci owocnego dnia) w dzisiejszym jezyku brzmi prosciej: "Ik wens je een vruchtbare dag.".

Slownictwo: Uzywano wielu przestarzalych slow. Slowo "heden" (dzis) zostalo zastapione przez "vandaag". Tego typu zmiany pokazuja adaptacje jezyka do nowych realiow.

Fonetyka: Wymowa niektorych slow ulegla zmianie. Slowo "goeijen" (dobry) obecnie wymawia sie i zapisuje jako "goede".

Skladnia: Szyk wyrazow byl bardziej swobodny. Zdanie "Hoe gaat het u heden?" (Jak sie masz dzisiaj?) wspolczesnie brzmi "Hoe gaat het met jou vandaag?".

Morfologia: Formy czasownikow i rzeczownikow byly bardziej zlozone. "Gij zult" (Ty bedziesz) zostalo uproszczone do "Jij zal".

Semantyka: Znaczenie niektorych slow uleglo zmianie. Slowo "heden" (dzis) zmienilo sie na "vandaag".

Styl: Styl pisania i mowienia byl bardziej formalny. Na przyklad "Goeijen morgen, mynheer." (Dzien dobry, panie) wspolczesnie to "Goedemorgen, meneer.".

Podsumowanie: Zrozumienie tych roznic jezykowych jest kluczowe dla pelnego docenienia "Max Havelaar" oraz dla efektywnej nauki jezyka niderlandzkiego. Przyswajanie jezyka w jego literackim kontekscie pozwala nie tylko na nauke slownictwa i gramatyki, ale takze na zanurzenie sie w kulturze i historii Holandii.

Rozdzial 1: Makler kawowy

Opdracht: Aan de diep vereerde nagedachtenis van Everdine Huberte baronnesse van Wynbergen der trouwe gade der heldhaftige liefdevolle moeder der edele vrouw. (Ku glebokiej pamieci Everdine Huberte baronessy van Wynbergen, wiernej zony, bohaterskiej i kochajacej matki, szlachetnej kobiety; aan – ku, de diep vereerde nagedachtenis – gleboka pamiec, van – (od) Everdine Huberte baronnesse van Wynbergen – Everdine Huberte baronessa van Wynbergen, der trouwe gade – wierna zona, der heldhaftige liefdevolle moeder – bohaterska kochajaca matka, der edele vrouw – szlachetna kobieta).

Motto:

Niet de Domper-woning is mij aardsch verblijf geweest,

Niet de Domper-toren heeft mijn levensnacht verlicht,

Want de menschen zonden mij hun donkere gedachten,

En 't verschil dat wij droegen was van beider Zij van God.

(Nie Domper-woning bylo moim ziemskim mieszkaniem,

Nie Domper-toren rozswietlilo noc mojego zycia,

Ludzie przyslali mi swoje mroczne mysli,

A roznica, ktora nosilismy, byla z obu stron Boga;

niet de Domper-woning – nie Domper-woning, is mij aardsch verblijf geweest – bylo moim ziemskim mieszkaniem, niet de Domper-toren – nie Domper-toren, heeft mijn levensnacht verlicht – rozswietlilo noc mojego zycia, want de menschen – poniewaz ludzie, zonden mij hun donkere gedachten – przyslali mi swoje mroczne mysli, en 't verschil dat wij droegen – a roznica, ktora nosilismy, was van beider Zij van God – byla z obu stron Boga).